Shoulder Surfing

Mwandishi: Ismail Mayumba

Shoulder Surfing ni mojawapo ya mbinu zinazotumika kuiba taarifa za watu kwa siri. Jina hili limetokana na maneno ya Kiingereza yanayomaanisha “kuangalia kupitia bega la mtu.” Mara nyingi mhalifu husimama nyuma au pembeni ya mwathirika na kufuatilia kile anachokiandika au kukitazama kwenye simu, kompyuta, ATM au kifaa kingine cha kidijitali. Kwa sababu huangalia kupitia bega la mwathirika bila kugundulika, mbinu hii imepewa jina la Shoulder Surfing.

Tofauti na aina nyingine za udukuzi zinazohitaji matumizi ya programu maalumu, virusi au mbinu za kuvamia mifumo ya kompyuta, Shoulder Surfing haihusishi teknolojia za hali ya juu. Badala yake, hutegemea uwezo wa mhalifu kuangalia kupitia bega la mwathirika na kupata taarifa muhimu moja kwa moja. Hii ndiyo sababu mbinu hii inaweza kuwa hatari sana, kwani mhalifu hupata taarifa sahihi bila kulazimika kukisia nywila au kuvunja mifumo ya usalama. Anapofanikiwa kuona PIN, nywila au taarifa nyingine muhimu, uwezekano wa kufanikisha uhalifu huwa mkubwa zaidi.

Mbinu hii hutokea mara nyingi katika maeneo mbalimbali ya kila siku. Kwa mfano, unapokuwa kwa wakala wa simu kusajili laini mpya au kuweka namba yako ya siri kwa mara ya kwanza, mtu mwenye nia mbaya anaweza kusimama nyuma yako na kuangalia kupitia bega lako namba unazoandika. Vivyo hivyo, unapofanya miamala ya kifedha kupitia simu yako, mtu anaweza kuchungulia PIN yako kwa siri na baadaye kutumia taarifa hizo kwa njia za udanganyifu ili kuiba fedha au kuchukua udhibiti wa laini yako.

Shoulder Surfing pia inaweza kutokea katika mazingira ya kazi. Wakati msimamizi wa mfumo au mfanyakazi mwenye mamlaka maalumu anapoingia kwenye mfumo wa kampuni kwa kutumia nywila zake, mtu mwingine anaweza kuwa karibu na kufuatilia kila hatua anayofanya kwa kuangalia kupitia bega lake. Endapo mhalifu atafanikiwa kuona taarifa za kuingia kwenye mfumo, anaweza kujifanya mtumiaji halali na kusababisha madhara makubwa kama vile kuiba taarifa za kampuni, kufuta data muhimu au kuvuruga shughuli za taasisi.

Hata katika ATM au mashine za malipo, hatari ya Shoulder Surfing huwa kubwa. Unapoingiza namba yako ya siri ili kutoa fedha au kufanya malipo, mtu anaweza kusimama karibu na kuangalia kupitia bega lako tarakimu unazobonyeza. Akifanikiwa kupata kadi yako baadaye kwa njia yoyote ile, anaweza kuitumia kufanya miamala bila ruhusa yako na kukusababishia hasara ya kifedha.

Watu wengi hudhani kuwa Shoulder Surfing inahusisha kuiba nywila pekee, lakini ukweli ni kwamba inaweza kuhusisha aina yoyote ya taarifa binafsi. Mtu anaweza kuona ujumbe wako wa simu, mawasiliano ya WhatsApp, barua pepe, salio la akaunti, taarifa za benki, picha binafsi au hata nyaraka za kazi zinazokuwa zimefunguliwa kwenye skrini yako. Mara nyingi hali hii hutokea katika maeneo ya umma kama mabasi, migahawa, viwanja vya ndege, benki au sehemu nyingine zenye msongamano wa watu.

Kwa kuwa Shoulder Surfing ni kitendo kinachotegemea kuangalia kupitia bega la mtu mwingine ili kupata taarifa zake, njia bora ya kujilinda ni kuwa makini na mazingira yanayokuzunguka. Kila unapoweka PIN au nywila, hakikisha umefunika sehemu ya kuingizia taarifa ili watu wengine wasione unachofanya. Epuka kusoma au kuonyesha taarifa nyeti ukiwa sehemu za umma, na hakikisha hakuna mtu anayesimama karibu kiasi cha kuona skrini yako. Vilevile, matumizi ya mbinu za kisasa za uthibitishaji kama alama za vidole na utambuzi wa uso yanaweza kusaidia kupunguza hatari ya taarifa zako kuonekana na watu wasiohusika.

Kwa ujumla, Shoulder Surfing ni aina ya udukuzi wa kijamii unaofanyika kwa kuangalia kupitia bega la mwathirika ili kupata taarifa zake za siri. Ingawa huonekana kuwa mbinu rahisi, imechangia matukio mengi ya wizi wa taarifa na fedha duniani. Hivyo, ni muhimu kila mtu kuwa makini wakati wa kutumia simu, kompyuta, ATM au kifaa chochote kinachohusisha taarifa binafsi ili kuhakikisha siri zake zinabaki salama.