COP30 na matumaini mapya ya utekelezaji wa Mkataba wa Paris

Na Martha Fatael, Times Majira Online

Mjadala mpya wa uhalisia wa ufadhili wa hali ya hewa

Mkutano wa 30 wa Nchi Wanachama wa Mkataba wa Umoja wa Mataifa wa Mabadiliko ya Tabianchi (COP30), unaoendelea jijini Belém, Brazil, umeibua mjadala mpana kuhusu uhalisia wa ufadhili wa hali ya hewa na uwezo wa miradi ya kitaifa kama mipango ya kitaifa ya kuchangia kupunguza mabadiliko ya tabianchi (NDC) kutekelezwa kwa vitendo, hususan katika maeneo nyeti kiikolojia kama milima ya kaskazini ya Tanzania.

Pengo kubwa la ufadhili wa hali ya hewa duniani
Ripoti ya mwaka 2024 ya Mpango wa Mazingira wa Umoja wa Mataifa (UNEP) inaonyesha pengo kubwa la ufadhili wa hali ya hewa duniani.
Nchi zinazoendelea, ikiwemo Tanzania, zinahitaji takriban dola za Marekani bilioni 387 sawa na shilingi trilioni 954 kila mwaka hadi mwaka 2030 kwa ajili ya kukabiliana na athari za mabadiliko ya tabianchi.

Hata hivyo, fedha zilizotolewa na wahisani mwaka 2022 zilikuwa dola bilioni 27.5 sawa na shilingi trilioni 67.5 pekee, hali inayokwamisha utekelezaji wa NDC na kuibua shaka kama kiasi cha dola bilioni 19.2 sawa na shilingi trilioni 47.1 kitatosha kuokoa mazingira tete ya milima ya Kilimanjaro, Meru na Usambara.

Changamoto za masharti na urasimu

Naibu Katibu Mtendaji wa Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Dkt. Fred Manyika amesema changamoto si tu kiasi cha fedha kinachopatikana, bali pia masharti magumu ya upatikanaji wake.

Amesema michakato ya uhalalishaji wa miradi imekuwa mirefu na yenye urasimu, hali inayosababisha fedha kuchelewa kufika kwa jamii zilizoathirika.

Utekelezaji ndiyo kipaumbele cha COP30
Katibu Mtendaji wa Mkataba wa Umoja wa Mataifa wa Mabadiliko ya Tabianchi (UNFCCC), Simon Stiell amesema COP30 inalenga kuhamisha mkazo kutoka kwenye mijadala kwenda kwenye utekelezaji.
Amesema, “Tunapaswa kuchochea fedha zinazoendesha utekelezaji.”

Ameeleza kuwa Mkataba wa Paris, ambao ni makubaliano ya kimataifa kuhusu mabadiliko ya tabianchi yaliyopitishwa mwaka 2015 chini ya Umoja wa Mataifa kwa lengo la kudhibiti ongezeko la joto duniani lisizidi nyuzi joto 1.5 hadi 2°C, tayari umeanza kuleta matokeo, huku dunia ikishuhudia kwa mara ya kwanza kupungua kwa kasi ya uzalishaji wa gesi chafu.

Ahadi za nchi na mipango ya kupunguza uzalishaji

Kupitia mkataba huo, kila nchi imepewa jukumu la kuwasilisha michango yake ya kitaifa ili kupunguza uzalishaji na kuimarisha uwezo wa kukabiliana na athari za tabianchi.

NDC mpya, zikiwamo zilizowasilishwa kabla ya Novemba 9, 2025, zinatarajiwa kupunguza jumla ya gesi chafu kwa takribani asilimia 12 kufikia mwaka 2035 ikilinganishwa na viwango vya mwaka 2019.

Mpango wa “Baku to Belém Roadmap” na ahadi za trilioni 1.3
Moja ya matokeo yaliyotarajiwa ya COP30 ni kuimarisha uhamasishaji wa fedha kupitia mpango wa “Baku to Belém Roadmap to 1.3T”, unaolenga kuongeza ufadhili wa hali ya hewa hadi kufikia angalau dola trilioni 1.3 sawa na shilingi trilioni 3,194 kwa mwaka ifikapo 2035.

Stiell amesema nchi zilizoendelea zimekubaliana kutoa angalau dola bilioni 300 sawa na shilingi trilioni 741 za awali, hatua ambayo sasa inatakiwa kupelekwa katika utekelezaji wa vitendo.

Dhamira ya Afrika Mashariki na ushirikiano wa kikanda

Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC) imeonyesha dhamira ya kuimarisha ushirikiano wa kikanda kupitia kuundwa kwa Mfumo wa Kikanda wa Utekelezaji wa NDC unaolenga kuoanisha vipaumbele vya kitaifa na kikanda ili kuongeza ufanisi na kufungua fursa za mitaji mikubwa ya hali ya hewa.

Naibu Katibu Mkuu wa EAC, Mheshimiwa Andrea Ariik amesema utekelezaji wa NDC, uchumi wa buluu na nishati safi ya kupikia ni nguzo tatu muhimu za ustahimilivu wa kikanda.

Amesema ripoti ya Hali ya Bonde la Ziwa Victoria 2025 inaonyesha umuhimu wa ushirikiano katika kulinda vyanzo vya maji vinavyochangia ustawi wa jamii milioni 45.

Wito wa kutimiza ahadi za kifedha
Mkurugenzi wa Mtandao wa Utekelezaji wa Mabadiliko ya Tabianchi (CAN Tanzania), Dkt. Sixbert Mwanga amesema jumuiya ya kimataifa inapaswa kutimiza ahadi zake za kifedha na kuhakikisha Mfuko wa Hasara na Uharibifu unajazwa na kuanza kutoa misaada halisi kwa jamii zilizoathiriwa.

“Tunataka kuona fedha hizi zikilenga miradi ya nishati mbadala, uhifadhi wa misitu ya asili na ulinzi wa vyanzo vya maji unaogusa moja kwa moja milima yetu ya kaskazini.” amesema Mwanga

Sauti za jamii

Mkazi wa Marangu, Bi. Elizabeth Mallya amesema jamii za milimani zinahitaji kuona miradi ya fedha hizo ikianza na watu wanaoishi katika mazingira hatarishi zaidi, ikiwemo kuwapa elimu ya kuchukua tahadhari kwani baadhi hawajui kama wanaishi katika mazingira hatarishi.

“Tunaona tafiti nyingi na mikutano mingi, lakini tunataka kuona miti inarudi, vyanzo vya maji vinaimarika na vijana wetu wanapata ajira kupitia miradi ya hali ya hewa.” amesema Mallya

Kwa upande wake, kijana mkulima kutoka Mwika, Bw. Amani Mosha amesema serikali inapaswa kuhakikisha fedha hizo hazipotei katika urasimu wa miradi na gharama nyinginezo ambazo zinapunguza nguvu ya fedha hizo.

Hitimisho: matumaini mapya, changamoto bado zipo

Kwa jumla, COP30 imeonesha matumaini mapya ya utekelezaji wa Mkataba wa Paris, lakini wadau wanaonya kuwa ufanisi wa kiasi chochote cha fedha iwe ni dola bilioni 19.2 sawa na shilingi trilioni 47.1 au zaidi katika kuokoa mifumo tete ya ikolojia kama Kilimanjaro, Meru na Usambara, utategemea kasi ya kuziba pengo kubwa la ufadhili wa miradi ya adaptation na uthabiti wa utekelezaji wa ahadi za trilioni 1.3 sawa na shilingi trilioni 3,194 ifikapo mwaka 2035.